Nếu chọn ra một từ khóa đang khiến cả thế giới nghiêng ngả trong suốt 3 tháng đầu năm 2020, không gì khác chính là Covid-19. Tính đến thời điểm ngày nay, đại dịch này đã gây ảnh hưởng tại 192 nhà nước và vùng bờ cõi, trở thành vấn nạn chung của thế giới.
Nhưng trước đó, vào thời khắc tháng 1, khi Covid-19 mới bùng phát, dịch này từng bị xem là gắn liền với những địa danh cụ thể của một số quốc gia. Theo đó, những nơi là tâm dịch bệnh như Vũ Hán, Daegu trở thành thứ mẫn cảm. Và dù muốn hay không, ta cũng phải dấn với nhau rằng, người ta nhắc đến những địa danh ấy không chỉ là sự lo âu mà còn có cả sự kỳ thị.
Sự kỳ thị lan ra nội bộ từng quốc gia và giữa các châu lục. Nhiều người châu Âu e ngại và tránh xa bất cứ người gốc Á nào, bất chấp họ có nguy cơ mang virus hay không. Không ít người châu Á sống ở phương Tây phải chịu đựng những ánh mắt nhìn ngó, nghi hoặc, nặng hơn thì bị thóa mạ, thậm chí bị đánh, ném bật lửa vào người vì đeo khẩu trang (được coi là một “dấu hiệu” của nhiễm bệnh) ra đường, hoặc đôi khi chẳng vì lý do gì cả.
Nhưng với dịch bệnh, không vùng bờ cõi nào có thể tự tin mình an toàn tuyệt đối. Cuối tháng 2, Covid-19 trở thành đại dịch toàn cầu, lan sang Italia, Anh, Pháp và Mỹ... Cùng với sự lan rộng của vùng dịch và sự xuất hiện nhiều tâm dịch hơn, sự lo ngại, kỳ thị cũng xuất hiện rộng hơn và rõ nét hơn với tâm lý ái ngại với những vùng, bờ cõi có dịch hoặc tâm dịch diễn ra.
Ngay cả người Việt Nam vốn hiếu khách, nhiệt liệt, trước ảnh hưởng của dịch bệnh, một bộ phận nhỏ cũng bỗng trở thành e sợ với người nước ngoài và người Việt từng hỗ tương ở vùng liên đái. Nhiều người bỗng chốc đa nghi và cảnh giác đến mức, một ai đó ho nhẹ là toàn bộ ngó nghiêng hoảng sợ, nhìn đâu cũng thấy nguy cơ.
Chúng ta thường có khuynh hướng sợ hãi những gì mình chưa biết, chưa hiểu, hoặc nhận thức sai lệch. Có thể thông cảm rằng, sự lo âu quá độ dẫn đến kỳ thị là một phản ứng rất nguyên thủy, một phần bản năng của con người. Số ca nhiễm và người tử vong được cập nhật hàng ngày khiến con người nảy sinh tâm lý lo âu, e dè với dịch bệnh như một phản xạ rất mực tự nhiên.
Nếu bảo rằng, đừng sợ hãi vì Covid-19, nó không hiểm như chúng ta đang âu lo, đó là lời cổ vũ sáo rỗng và lạc quan giả hiệu. sự thực là, những diễn biến khó lường về đại dịch phức tạp đã khiến nhiều quốc gia và vùng bờ cõi lểu đểu.
Nhưng có một sự thực khác là, nỗi sợ hãi và sự kỳ thị không khiến chúng ta an toàn hơn. Phản ứng cảnh giác thái quá và kỳ thị này không chỉ dẫn tới cách ứng xử tàn tệ của một bộ phận xã hội với người bệnh và cả những người không bệnh, mà còn có thể khiến những người có virus giấu nhẹm thông tin. Chính nỗi sợ bị kỳ thị có thể phần nào thôi thúc những người có nguy cơ khai man lịch sử chuyển di, trốn cách ly để được “an toàn”. rút cục, cả xã hội sẽ trả giá nặng nề.
Vậy đấy, kỳ thị không hữu ích gì trong việc chống dịch, trái lại, là rào cản trong việc hiệp tác điều trị, cách ly hoặc phòng tránh cho cộng đồng trong cuộc chiến phức tạp chống con virus được gọi là sáng dạ và “siêu đẳng” này. Thứ chúng ta cũng cần giữ cho đầu óc mình mẫn tiệp, không để tâm lý lo sợ lấn át dẫn đến thể tâm lý thụ động là miệt thị người có liên tưởng đến dịch, từ bệnh nhân, thầy thuốc, đến người trở về từ vùng dịch, người bị cách ly… thậm chí là cả gia đình, người thân của họ.
Sau hơn 3 tháng bùng nổ, đại dịch Covid-19 đã thực sự trở thành một vấn nạn toàn cầu. Trong nỗi âu lo và phản ứng thụ động trước thảm họa, đã có nhiều khuyến cáo rằng với hoàn cảnh ngày nay thì điều tốt nhất là ai đang ở đâu cứ yên chỗ ấy, tránh những di chuyển không đáng có để tình hình không rối loạn hơn. Nhưng chính sự kỳ thị, lạc lõng, ngờ vực nhau khiến nhiều người xa xứ bất giác hoảng loạn và thiết tha muốn được về nhà.
vì vậy nên, làn sóng di dịch từ khắp nơi trên thế giới muốn trở về quê hương, cũng như người Việt trên thế giới trở về Việt Nam là điều dễ hiểu. Đón công dân người Việt từ những vùng dịch về nhà là chủ trương đẹp đẽ, nhân bản, để không ai bị bỏ lại trong thảm họa. Dù vậy, nỗi sợ hãi về bệnh dịch lây lan đã khiến một bộ phận người chưa hiểu biết đầy đủ và lo âu thái quá về dịch bệnh ném về phía họ thiếu gì khí giới sát thương từ lời nói, ánh mắt đến hành động.
Mặt khác, sự thiếu trách nhiệm, tinh thần bảo vệ cộng đồng khi trở về từ vùng dịch hay sự yêu sách kém cảm thông, thái độ không hiệp tác, trịch thượng của một số ít người trở về từ nước ngoài cũng khiến người trong nước nổi đóa, chỉ trích nặng nề.
Có điều, nếu cứ tiến công, xoáy vào điều bị động, cuộc chiến với Covid-19 sẽ thêm găng tay, không phải vì sự lây lan virus, mà vì thái độ người ta đối xử với nhau. Trong diễn biến khó lường của dịch Covid-19 và của nhiều loại bệnh khác, ai dám chắc họa sẽ không rơi vào mình và gia đình mình. Hôm nay tránh được dịch bệnh, ngày mai chúng ta vẫn có thể gặp tai nạn, thiên tai địch họa, làm sao có thể “nắm tay từ sáng đến tối”?
Việc của chúng ta hiện thời, thay vì đang hoảng loạn và có thiên hướng khuếch đại mọi thứ can dự đến dịch bệnh thì chung vai gắng công với cố kỉnh của toàn từng lớp để đẩy lùi đại dịch. Cần hiểu rằng, người nhiễm bệnh, người nghi nhiễm, người đi qua vùng dịch cũng chỉ là nạn nhân của thảm họa. Vậy nên hãy chào đón những người trở về, những bạn bè quốc tế đang lưu lại. Và những người trở về từ vùng dịch, thấy mình có nguy cơ truyền nhiễm, hãy tự giác cách ly. Vì chính mình và cộng đồng.
Một nhà văn Nga từng viết: “Hai người cùng nhìn xuống. Một người chỉ thấy vũng nước, người kia lại nhìn thấy những vì sao”. Cách chúng ta nhìn đại dịch trôi qua trước mắt mình cũng vậy. Cứ hội tụ vào những điều xấu xí, chúng ta sẽ chẳng thể thấy biết bao điều tốt đẹp khác trong những ngày găng này.
Đó là những niềm vui nhỏ xinh trong khu cách ly được nhiều người trẻ chia sẻ; là sự nắm đầy nhân bản của các cơ quan và nhân sự phòng, chống dịch; là những khách sạn, homestay mở cửa đón nhận, săn sóc người bị cách ly miễn phí; là những khoản tiền được người dân chung tay đóng góp để dập dịch...
Chống dịch như chống giặc, và cả thế giới, cả nước đang bước vào “chiến tranh” cam go với virus SARS-CoV-2. Trong mọi cuộc chiến, sự kết đoàn, nương dựa vào nhau là then chốt của thắng lợi. Hẳn bạn chưa quên câu chuyện ngụ ngôn Việt Nam về sức mạnh của bó đũa. Tách từng chiếc ra, đó chỉ là một que tre, que gỗ bé nhỏ, nhưng đứng cùng nhau, chúng trở nên một thế lực dẻo dai.
Cũng cần nói thêm, chúng ta không đứng cạnh nhau theo kiểu đánh giặc “bằng niềm tin”, mà bằng sự hiểu biết. Thật nguy hại khi mà cả cộng đồng sống trong sợ hãi thái quá, bởi đó là khi niềm tin và kiến thức bị lung lạc. Để rồi khi những thông báo chính thức, đúng đắn không còn trở thành giá trị vì người ta còn mải tin vào những tin đồn - những tin hiệp với nỗi sợ của họ.
Cái từng lớp cần là sự đồng lòng, bình tĩnh, thông báo trung thực và kế hoạch chống dịch khoa học. Mỗi người cần trang bị kiến thức, ngừa cho mình và cộng đồng, có tinh thần tự giác thông tin với cơ quan y tế, tuân cách ly nếu đã đi qua vùng dịch hay thấy có nguy cơ xúc tiếp dịch tễ. hao hao thế, chúng ta cũng cần cảm thông và hợp tác với lực lượng phòng dịch, trong trường hợp cần cách ly.
Quan trọng hơn, nếu bạn còn còn đang an toàn, hãy thấy hàm ơn về chuyện đó, và bao dung với những người khác hơn một chút. Trong thời khắc khó khăn này, hãy tử tế và khoan thứ với nhau.
Dịch bệnh đã khiến những cuộc chuyện trò, gặp gỡ đã bị ám ảnh bởi khoảng cách 2m an toàn. Chúng ta còn mỗi tấm lòng với nhau, hãy cố giữ cho nó gần gần một tẹo để khi bão qua, dịch bệnh được kiểm soát, chúng ta còn có thể nhìn nhau bớt nghi hoặc, hoặc tốt hơn là thân ái hơn.
